افزودنی بتن ماده‌ای است که برای تغییر یا بهبود ویژگی‌های بتن تازه و سخت‌شده به مخلوط اضافه می‌شود. این مواد می‌توانند مقدار آب مورد نیاز، روانی، زمان گیرش، مقاومت، دوام و میزان هوای موجود در بتن را تغییر دهند.
استفاده از افزودنی شیمیایی به معنای جبران یک طرح اختلاط ضعیف یا اجرای نادرست نیست. افزودنی زمانی نتیجه مناسبی ایجاد می‌کند که نوع محصول، مقدار مصرف، مصالح پروژه و شرایط اجرا به‌درستی بررسی شوند.
برای مثال، اضافه کردن روان‌کننده بتن می‌تواند بدون افزایش آب، اسلامپ مخلوط را بیشتر کند. افزودنی هوازا نیز با ایجاد حباب‌های ریز و کنترل‌شده، مقاومت بتن را در برابر چرخه‌های یخ‌زدگی و ذوب افزایش می‌دهد.
در کتاب راهنمای طرح مخلوط بتن‌های با وزن معمولی و سنگین، تأثیر افزودنی‌های شیمیایی به‌عنوان یکی از بخش‌های اصلی طراحی مخلوط بررسی شده است. این کتاب به‌طور ویژه بر افزودنی‌های حباب‌ساز و افزودنی‌های کاهنده آب تمرکز دارد.
افزودنی شیمیایی بتن چیست؟
افزودنی شیمیایی محصولی است که هنگام ساخت بتن، پیش از اختلاط یا در حین اختلاط به مقدار مشخص به مخلوط اضافه می‌شود.
این مواد معمولاً نسبت به وزن سیمان یا مجموع مواد سیمانی مصرف می‌شوند. مقدار دقیق مصرف باید بر اساس دستورالعمل تولیدکننده و نتایج مخلوط آزمایشی تعیین شود.
هدف از مصرف افزودنی بتن می‌تواند یکی از موارد زیر باشد:
- کاهش مقدار آب اختلاط
- افزایش روانی و کارایی بتن
- کنترل زمان گیرش
- افزایش مقاومت اولیه یا نهایی
- کاهش نفوذپذیری بتن
- افزایش دوام در شرایط محیطی سخت
- ایجاد حباب‌های هوای کنترل‌شده
- کاهش جداشدگی و آب‌انداختگی
- بهبود قابلیت پمپاژ
- کاهش هزینه تولید بتن
یک افزودنی ممکن است هم‌زمان چند ویژگی بتن را تغییر دهد. برای نمونه، افزودنی کاهنده آب علاوه بر کاهش آب مصرفی، بر مقاومت، روانی، زمان گیرش و مقدار هوای بتن نیز اثر می‌گذارد.
به همین دلیل، انتخاب افزودنی فقط بر اساس نام محصول یا قیمت آن انجام نمی‌شود.
انواع افزودنی بتن
افزودنی‌های بتن بر اساس عملکرد به گروه‌های مختلفی تقسیم می‌شوند. رایج‌ترین انواع افزودنی بتن عبارت‌اند از:
افزودنی کاهنده آب
افزودنی کاهنده آب مقدار آب لازم برای رسیدن به روانی مشخص را کاهش می‌دهد. این محصول به پخش بهتر ذرات سیمان در مخلوط کمک می‌کند.
کاهش آب در صورت ثابت ماندن مقدار سیمان، نسبت آب به مواد سیمانی را کمتر می‌کند. این موضوع می‌تواند باعث افزایش مقاومت و کاهش نفوذپذیری بتن شود.
روان‌کننده بتن
روان‌کننده نوعی افزودنی کاهنده آب است که برای افزایش کارایی یا کاهش آب مخلوط استفاده می‌شود.
استفاده از روان‌کننده بتن به‌ویژه در اعضای پرآرماتور، بتن پمپ‌شونده، کف‌های صنعتی و بخش‌هایی که تراکم دشواری دارند، کاربرد دارد.
فوق روان‌کننده بتن
فوق روان‌کننده قدرت بیشتری در کاهش آب یا افزایش اسلامپ دارد. این افزودنی در تولید بتن‌های پرمقاومت، روان و خودتراکم مورد استفاده قرار می‌گیرد.
مصرف فوق روان‌کننده باید دقیق باشد. مقدار بیش از حد می‌تواند باعث روانی کنترل‌نشده، جداشدگی سنگدانه‌ها یا تأخیر در گیرش شود.
افزودنی هوازا
افزودنی هوازا یا حباب‌ساز، حباب‌های ریز و یکنواختی در بتن ایجاد می‌کند. این حباب‌ها با هوای محبوس و ناخواسته داخل بتن تفاوت دارند.
حباب‌های هوای عمدی فضای لازم برای انبساط آب هنگام یخ‌زدگی را فراهم می‌کنند. در نتیجه، فشار داخلی بتن کمتر می‌شود و مقاومت آن در برابر چرخه‌های یخ‌زدگی و ذوب افزایش پیدا می‌کند.
افزودنی زودگیر بتن
افزودنی زودگیر برای کاهش زمان گیرش یا افزایش سرعت کسب مقاومت اولیه استفاده می‌شود.
این محصول در تعمیرات سریع، بتن‌ریزی در هوای سرد و پروژه‌هایی که به باز کردن سریع قالب نیاز دارند، کاربرد دارد.
افزودنی دیرگیر بتن
افزودنی دیرگیر، شروع یا روند گیرش بتن را به تأخیر می‌اندازد.
در هوای گرم، مسیرهای حمل طولانی، بتن‌ریزی‌های حجیم یا پروژه‌هایی که زمان اجرای بیشتری نیاز دارند، از دیرگیر استفاده می‌شود.
افزودنی آب‌بند بتن
افزودنی آب‌بند برای کاهش جذب آب یا عبور رطوبت از بتن استفاده می‌شود. تأثیر این محصول به کیفیت طرح اختلاط، نسبت آب به سیمان، تراکم و عمل‌آوری وابسته است.
هیچ افزودنی آب‌بندی نمی‌تواند ضعف‌های شدید اجرا، ترک‌های سازه‌ای یا نسبت آب به سیمان بالا را به‌تنهایی جبران کند.
افزودنی کاهنده آب چگونه عمل می‌کند؟
ذرات سیمان پس از تماس با آب تمایل دارند به یکدیگر بچسبند و توده‌های کوچک تشکیل دهند. بخشی از آب مخلوط در میان این توده‌ها محبوس می‌شود و نقش مؤثری در روانی بتن ندارد.
افزودنی کاهنده آب باعث پراکنده شدن بهتر ذرات سیمان می‌شود. در نتیجه، آب محبوس آزاد می‌شود و مخلوط با مقدار آب کمتر، کارایی بهتری پیدا می‌کند.
در طراحی مخلوط بتن، افزودنی‌های کاهنده آب می‌توانند با سه هدف اصلی استفاده شوند:
کاهش آب و افزایش مقاومت
در این روش، اسلامپ و مقدار سیمان تقریباً ثابت نگه داشته می‌شود، اما آب اختلاط کاهش پیدا می‌کند.
کاهش آب باعث کم شدن نسبت آب به مواد سیمانی می‌شود. اگر بتن به‌درستی متراکم و عمل‌آوری شود، مقاومت و دوام آن افزایش پیدا می‌کند.
افزایش روانی بدون اضافه کردن آب
در این حالت، مقدار آب و مواد سیمانی ثابت می‌ماند، اما افزودنی باعث افزایش اسلامپ می‌شود.
این روش برای بتن‌ریزی در مقاطع پرآرماتور یا قسمت‌هایی که دسترسی تجهیزات تراکم محدود است، مناسب خواهد بود.
کاهش سیمان و حفظ عملکرد
در برخی طرح‌ها، با کاهش آب می‌توان مقدار مواد سیمانی را نیز کاهش داد و نسبت آب به مواد سیمانی را ثابت نگه داشت.
این روش باید با دقت و بر اساس آزمایش انجام شود. کاهش سیمان می‌تواند بر حجم خمیر، پرداخت‌پذیری، دوام و مقاومت اولیه بتن اثر بگذارد.
کتاب راهنمای طرح مخلوط بتن اشاره می‌کند که استفاده از افزودنی کاهنده آب، مقدار آب برآوردشده در طرح را تغییر می‌دهد. پس از این تغییر، مقدار سایر اجزای مخلوط نیز باید دوباره محاسبه و در مخلوط آزمایشی بررسی شود.
تفاوت روان‌کننده و فوق روان‌کننده بتن
روان‌کننده و فوق روان‌کننده هر دو در گروه افزودنی‌های کاهنده آب قرار می‌گیرند، اما قدرت عملکرد آن‌ها یکسان نیست.
روان‌کننده معمولی مقدار کمتری آب را کاهش می‌دهد و برای بتن‌های متعارف مناسب است. فوق روان‌کننده کاهش آب بیشتری ایجاد می‌کند و امکان تولید بتن با روانی یا مقاومت بالاتر را فراهم می‌سازد.
انتخاب میان این دو محصول به عوامل زیر بستگی دارد:
- مقاومت مورد نیاز
- اسلامپ هدف
- نسبت آب به مواد سیمانی
- مدت زمان حمل
- دمای محیط
- نوع سیمان
- نوع مواد سیمانی مکمل
- تراکم آرماتورها
- روش بتن‌ریزی
- زمان حفظ روانی
فوق روان‌کننده قوی‌تر همیشه انتخاب بهتری نیست. گاهی یک روان‌کننده استاندارد، نیاز پروژه را با هزینه و ریسک کمتر تأمین می‌کند.
افزودنی هوازا چیست؟
در بتن معمولی مقداری هوای محبوس و ناخواسته وجود دارد. این حفره‌ها معمولاً اندازه‌های نامنظم دارند و عملکرد مشخصی ایجاد نمی‌کنند.
افزودنی هوازا حباب‌های بسیار ریز، پایدار و کنترل‌شده‌ای در خمیر سیمان ایجاد می‌کند. این حباب‌ها به‌صورت یکنواخت در مخلوط توزیع می‌شوند.
کاربرد اصلی افزودنی هوازا، افزایش دوام بتن در برابر یخ‌زدگی و ذوب است. آب موجود در منافذ بتن هنگام یخ‌زدن منبسط می‌شود. اگر فضای کافی برای این انبساط وجود نداشته باشد، فشار داخلی افزایش پیدا می‌کند.
حباب‌های هوای عمدی بخشی از این فشار را جذب می‌کنند و احتمال پوسته‌شدن، ترک‌خوردگی و تخریب بتن را کاهش می‌دهند.
افزودنی حباب‌ساز می‌تواند کارایی بتن را نیز بهتر کند. حباب‌های ریز مانند ذرات نرم عمل می‌کنند و حرکت سنگدانه‌ها را آسان‌تر می‌سازند.
در برخی مخلوط‌ها، افزایش هوای عمدی باعث کاهش آب مورد نیاز می‌شود. اگر میزان کاهش آب کافی باشد، بخشی از اثر منفی افزایش هوا بر مقاومت جبران خواهد شد.
آیا افزودنی هوازا مقاومت بتن را کاهش می‌دهد؟
افزایش مقدار هوا معمولاً مقاومت فشاری بتن را کاهش می‌دهد. دلیل این موضوع، افزایش حجم فضاهای خالی در بتن سخت‌شده است.
با این حال، نتیجه نهایی به طرح مخلوط بستگی دارد.
اگر استفاده از افزودنی هوازا باعث کاهش آب اختلاط و بهبود کارایی شود، افت مقاومت می‌تواند کمتر از مقدار مورد انتظار باشد. در هر صورت، مقدار هوای مورد نیاز باید در مخلوط آزمایشی اندازه‌گیری شود.
مقدار مصرف افزودنی حباب‌ساز ثابت نیست و به عوامل مختلفی بستگی دارد:
- نوع و مقدار سیمان
- نرمی سیمان
- دمای بتن
- مدت و شدت اختلاط
- مقدار ماسه
- دانه‌بندی سنگدانه
- نوع افزودنی‌های دیگر
- اسلامپ بتن
- مواد سیمانی مکمل
- شرایط حمل و پمپاژ
کتاب نیز تأکید می‌کند که مقدار افزودنی لازم برای رسیدن به هوای هدف، تحت تأثیر ویژگی‌های مصالح، دما، روانی، روش اختلاط و افزودنی‌های دیگر قرار دارد.
تأثیر افزودنی بتن بر طرح اختلاط
اضافه کردن یک ماده شیمیایی به بتن فقط یک مرحله جانبی نیست. افزودنی می‌تواند محاسبات کل طرح اختلاط را تغییر دهد.
تغییر مقدار آب
افزودنی کاهنده آب، مقدار آب اختلاط را کم می‌کند. در این شرایط باید حجم از دست‌رفته آب با اصلاح مقدار سنگدانه یا سایر اجزای مخلوط جبران شود.
تغییر نسبت آب به مواد سیمانی
اگر مقدار سیمان ثابت بماند و آب کاهش پیدا کند، نسبت آب به مواد سیمانی کم می‌شود.
اگر هم‌زمان مقدار سیمان نیز کاهش یابد، نسبت نهایی باید دوباره محاسبه شود.
تغییر مقدار هوا
برخی افزودنی‌ها باعث افزایش یا کاهش هوای بتن می‌شوند. این تغییر بر حجم مطلق اجزای مخلوط، چگالی و مقاومت اثر دارد.
تغییر زمان گیرش
روان‌کننده‌ها و فوق روان‌کننده‌ها بسته به ترکیب شیمیایی می‌توانند گیرش را به تأخیر بیندازند یا در برخی شرایط آن را سریع‌تر کنند.
تغییر کارایی
افزودنی بر اسلامپ، چسبندگی، جداشدگی، آب‌انداختگی و قابلیت پمپاژ بتن اثر می‌گذارد.
تغییر مقاومت
تأثیر افزودنی بر مقاومت به مقدار کاهش آب، درصد هوا، زمان گیرش، نوع سیمان و شرایط عمل‌آوری بستگی دارد.
به همین دلیل، نمی‌توان افزودنی را به یک طرح موجود اضافه کرد و انتظار داشت تمام مقادیر قبلی بدون تغییر باقی بمانند.
چگونه مقدار مصرف افزودنی بتن تعیین می‌شود؟
مقدار مصرف اولیه معمولاً توسط تولیدکننده و به‌صورت درصدی از وزن مواد سیمانی اعلام می‌شود.
این محدوده فقط نقطه شروع است. مقدار نهایی باید با ساخت چند مخلوط آزمایشی تعیین شود.
در آزمایش اولیه بهتر است حداقل سه مقدار مصرف بررسی شود:
- حد پایین محدوده پیشنهادی
- مقدار میانی
- حد بالای محدوده پیشنهادی
سپس ویژگی‌های هر مخلوط اندازه‌گیری می‌شود:
- اسلامپ اولیه
- افت اسلامپ در طول زمان
- مقدار هوای بتن
- چگالی بتن تازه
- زمان گیرش
- جداشدگی
- آب‌انداختگی
- مقاومت فشاری
- ظاهر و قابلیت پرداخت
بیشترین مقدار مصرف لزوماً بهترین نتیجه را ایجاد نمی‌کند. پس از رسیدن افزودنی به محدوده اشباع، مصرف بیشتر ممکن است فقط هزینه و عوارض جانبی را افزایش دهد.
سازگاری افزودنی با سیمان چه اهمیتی دارد؟
عملکرد یک افزودنی با تمام سیمان‌ها یکسان نیست. ترکیب شیمیایی سیمان، میزان قلیایی، نرمی، مقدار سولفات و نوع مواد سیمانی مکمل بر نتیجه اثر می‌گذارند.
ممکن است یک فوق روان‌کننده با یک نوع سیمان، روانی مناسب و ماندگاری بالایی ایجاد کند، اما با سیمان دیگر باعث افت سریع اسلامپ شود.
بررسی سازگاری زمانی اهمیت بیشتری دارد که چند افزودنی به‌طور هم‌زمان استفاده شوند.
برای مثال، ترکیب یک روان‌کننده با افزودنی هوازا می‌تواند مقدار هوای بتن را تغییر دهد. زودگیر و فوق روان‌کننده نیز ممکن است بر عملکرد یکدیگر اثر بگذارند.
بهترین روش بررسی سازگاری، ساخت مخلوط آزمایشی با مصالح واقعی پروژه است.
ترتیب اضافه کردن افزودنی به بتن
زمان و ترتیب افزودن محصول می‌تواند بر عملکرد آن اثر بگذارد.
برخی افزودنی‌ها باید همراه بخشی از آب اختلاط وارد میکسر شوند. برخی محصولات پس از مخلوط شدن اولیه سیمان، آب و سنگدانه نتیجه بهتری ایجاد می‌کنند.
ریختن مستقیم دو افزودنی غلیظ روی یکدیگر ممکن است باعث واکنش نامناسب یا کاهش عملکرد شود.
در زمان مصرف باید به این نکات توجه شود:
- دستورالعمل فنی محصول بررسی شود.
- افزودنی با تجهیزات دقیق پیمانه شود.
- محصول به‌طور یکنواخت وارد مخلوط شود.
- زمان اختلاط کافی در نظر گرفته شود.
- افزودنی‌های مختلف پیش از مصرف مستقیم با یکدیگر ترکیب نشوند.
- آب موجود در افزودنی مایع در محاسبات دقیق لحاظ شود.
- تغییرات اسلامپ و هوای بتن کنترل شود.
خطاهای رایج در مصرف مواد افزودنی بتن
استفاده نادرست از افزودنی می‌تواند نتیجه‌ای برخلاف انتظار ایجاد کند.
مصرف بدون مخلوط آزمایشی
اعتماد کامل به محدوده درج‌شده روی محصول کافی نیست. شرایط واقعی پروژه باید آزمایش شود.
مصرف بیش از مقدار توصیه‌شده
دوز بالا می‌تواند گیرش را به تأخیر بیندازد، روانی را بیش از حد افزایش دهد یا جداشدگی ایجاد کند.
اضافه کردن آب همراه افزودنی
گاهی پس از مصرف روان‌کننده، برای افزایش بیشتر اسلامپ آب نیز اضافه می‌شود. این کار هدف اصلی استفاده از افزودنی کاهنده آب را از بین می‌برد.
بی‌توجهی به دمای بتن
دمای بالا می‌تواند افت اسلامپ را سریع‌تر کند. دمای پایین نیز ممکن است زمان گیرش را طولانی‌تر کند.
ترکیب محصولات ناسازگار
استفاده هم‌زمان از چند افزودنی بدون آزمایش، مقدار هوا، زمان گیرش و روانی را تغییر می‌دهد.
پیمانه‌کردن غیردقیق
افزودنی‌ها در مقادیر کم مصرف می‌شوند. خطای کوچک در پیمانه‌کردن می‌تواند درصد مصرف را به‌طور قابل توجهی تغییر دهد.
استفاده از افزودنی برای جبران بتن نامناسب
افزودنی نمی‌تواند دانه‌بندی ضعیف، سیمان نامناسب، آب زیاد یا تراکم ناقص را به‌طور کامل اصلاح کند.
چه زمانی استفاده از افزودنی بتن ضروری است؟
استفاده از افزودنی در همه پروژه‌ها اجباری نیست. با این حال، در بسیاری از طرح‌های امروزی رسیدن به عملکرد مورد نیاز بدون افزودنی دشوار است.
افزودنی بتن در شرایط زیر اهمیت بیشتری دارد:
- بتن‌ریزی در هوای گرم یا سرد
- ساخت بتن پرمقاومت
- بتن پمپ‌شونده
- اعضای پرآرماتور
- بتن خودتراکم
- سازه‌های در معرض یخ‌زدگی
- پروژه‌های ساحلی و دریایی
- کف‌های صنعتی
- بتن‌ریزی حجیم
- حمل طولانی بتن
- تعمیرات سریع
- نیاز به کاهش نفوذپذیری
- محدودیت مقدار سیمان یا آب
در هرکدام از این موارد، نوع افزودنی باید بر اساس هدف پروژه انتخاب شود.
نکات خرید افزودنی بتن
در زمان خرید افزودنی بتن، فقط قیمت محصول را مقایسه نکنید.
یک افزودنی ارزان که به مقدار بیشتری مصرف می‌شود یا باعث نوسان کیفیت بتن می‌شود، هزینه نهایی پروژه را افزایش می‌دهد.
پیش از خرید این موارد را بررسی کنید:
- نوع و عملکرد افزودنی
- محدوده مصرف
- سازگاری با سیمان پروژه
- زمان حفظ اسلامپ
- تأثیر بر گیرش
- میزان کاهش آب
- تأثیر بر هوای بتن
- نتایج آزمایشگاهی
- شرایط نگهداری
- تاریخ تولید و انقضا
- پشتیبانی فنی تولیدکننده
- امکان ساخت نمونه آزمایشی
انتخاب درست باید بر اساس هزینه مصرف در هر مترمکعب بتن و نتیجه فنی انجام شود، نه قیمت هر کیلوگرم محصول.
افزودنی بتن و نقش آن در دوام سازه
بخش زیادی از تخریب سازه‌های بتنی با ورود آب و مواد مهاجم به بتن آغاز می‌شود.
افزودنی کاهنده آب با کاهش نسبت آب به مواد سیمانی می‌تواند ساختار بتن را متراکم‌تر کند. کاهش نفوذپذیری، ورود آب، کلر و سولفات‌ها را محدود می‌کند.
افزودنی هوازا نیز دوام بتن را در شرایط یخ‌زدگی افزایش می‌دهد.
با این حال، دوام فقط به افزودنی وابسته نیست. طرح اختلاط، کیفیت مصالح، تراکم و عمل‌آوری نیز باید کنترل شوند.
بتن بادوام نتیجه عملکرد هماهنگ تمام این عوامل است.
معرفی افزودنی‌های بتن لئوفیکس
لئوفیکس تولیدکننده محصولات شیمیایی ساختمان، افزودنی‌های بتن، گروت، چسب کاشی و ملات‌های تخصصی است. انتخاب محصول مناسب باید بر اساس نوع پروژه، طرح اختلاط و نتایج مخلوط آزمایشی انجام شود.
برای دریافت اطلاعات فنی، بررسی نیاز پروژه و انتخاب افزودنی بتن مناسب، با کارشناسان لئوفیکس از طریق شماره 02179413 تماس بگیرید.
سؤالات متداول درباره افزودنی بتن
افزودنی بتن چیست؟
ماده‌ای است که برای تغییر ویژگی‌هایی مانند روانی، مقدار آب، زمان گیرش، مقاومت، هوا و دوام به بتن اضافه می‌شود.
بهترین افزودنی بتن کدام است؟
بهترین محصول بر اساس هدف پروژه، نوع سیمان، مصالح، دما و شرایط اجرا تعیین می‌شود. یک افزودنی برای همه پروژه‌ها مناسب نیست.
روان‌کننده بتن چه کاربردی دارد؟
روان‌کننده برای کاهش آب اختلاط یا افزایش روانی بتن بدون اضافه کردن آب استفاده می‌شود.
تفاوت روان‌کننده و فوق روان‌کننده چیست؟
فوق روان‌کننده قدرت بیشتری در کاهش آب و افزایش اسلامپ دارد و بیشتر در بتن‌های روان یا پرمقاومت استفاده می‌شود.
افزودنی هوازا چه کاری انجام می‌دهد؟
این محصول حباب‌های ریز و کنترل‌شده‌ای ایجاد می‌کند و دوام بتن را در برابر چرخه یخ‌زدگی و ذوب افزایش می‌دهد.
آیا افزودنی بتن باعث افزایش مقاومت می‌شود؟
اگر افزودنی باعث کاهش آب و نسبت آب به سیمان شود، مقاومت می‌تواند افزایش پیدا کند. مقدار هوا، تراکم و عمل‌آوری نیز بر نتیجه اثر دارند.
مقدار مصرف افزودنی چگونه تعیین می‌شود؟
مقدار اولیه از محدوده پیشنهادی تولیدکننده انتخاب می‌شود و مقدار نهایی با ساخت مخلوط آزمایشی به دست می‌آید.
آیا می‌توان دو افزودنی را هم‌زمان مصرف کرد؟
بله، اما سازگاری آن‌ها باید با سیمان و یکدیگر آزمایش شود. ترکیب بدون آزمایش می‌تواند عملکرد بتن را تغییر دهد.
آیا افزودنی آب‌بند بتن را کاملاً ضد آب می‌کند؟
خیر. کاهش نفوذ آب به طرح اختلاط، نسبت آب به سیمان، تراکم، عمل‌آوری و کنترل ترک نیز وابسته است.
آیا اضافه کردن افزودنی به طرح قبلی نیاز به اصلاح دارد؟
بله. افزودنی می‌تواند مقدار آب، هوا، حجم اجزا، زمان گیرش و مقاومت را تغییر دهد. طرح باید دوباره محاسبه و آزمایش شود.
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.